دو شهر، دو شيوه، دو مكتب: از تبريز تا اصفهان، از ايلخانان تا صفويان

از ميان شهرهاي ايران كمتر شهري را مي توان يافت كه همانند تبريز و اصفهان چندين بار پايتختي راتجربه كرده و در شكل يابي سبكهاي بي بديل معماري و شهر سازي و نيز دو مكتب مشهور نگارگرينقش آفرين باشند. بدون ترديد قابليتهايي كه موجد رشد و شكوفايي شيوه آذري در تبريز بودهاند،زمينه ساز جلب نگارگران نامور هرات و ايجاد مكتب نگارگري تبريز نيز گشته اند. جذابيتي كه توجهصوفيان اردبيل را نيز به خود معطوف داشت و با پايتختي مجدد، خلق آثاري كم نظيري را سبب گرديد.قابليتهاي محيطي و سبقه فرهنگي اصفهان نيز موجب آن بود تا، مدتي پس از دوران پر التهابپايتختي سلجوقيان، مجددا به پايتختي بر گزيده شود و به الگويي كم نظير در شهرسازي جهان هم عصرخويش تبديل گردد. به يقين ميتوان ظهور و رشد مكتب نگارگري اصفهان را نيز به قابليتهايتاريخي و فرهنگي اين شهر مرتبط دانست.اينك، پرسشها و فرضيات متعددي در زمينه ميزان اثر گذاري تحولات سياسي بر تكوين شيوه هايمعماري و شكل يابي الگو هاي شهرسازي در شهرها و ادوار مذكور قابليت طرح مي يابد. پژوهشحاضر بر آن است تا با استناد به منابع مكتوب و شواهد باستانشناسانه به پرسشهايي از اين دست پاسخ گويد و با بررسي شرايط و انديشه حاكم بر توسعه شهرهاي ايران از ايلخانان تا صفويان به مقايسه شيوههاي معماري و مكاتب هنري تبريز و اصفهان پرداخته و اصولي كه سبب پايداري فرهنگي دو شهرموصوف گرديده اند را احصاء نمايد.